Close
Exit

Met in deze editie: 90.000 vluchtelingen, 1 flinke hap onzekerheid, heel wat hard line monniken, 1 beangstigende excellijst, 19 vluchtelingenkampen, 1 schreeuwende Italiaanse heks, de beste gaydar van zuidoost azie, een handjevol natuurrampen, en Shakira. Eindelijk.

Terwijl ik aan dit verslag begin ben ik krap 48 uur in Sittwe maar heb ik het idee dat ik er al weken rondloop. Voor mijn werk ben ik voor het eerst in Rakhine state, en daarmee in een conflictgebied waar humanitaire hulp wordt gegeven in plaats van ontwikkelingshulp. En dat betekent vluchtelingenkampen, voedselhulp, artsen zonder grenzen, en iedere VN organisatie die je je maar kan bedenken. Het is een totaal andere setting dan dat ik gewend ben. Dat is onvoorstelbaar interessant, maar het is ook zo’n totaal onbekende wereld voor mij dat het me allemaal behoorlijk duizelt. Ik weet dan ook nauwelijks waar ik moet beginnen.

Ik ben hier omdat ik samen met een toffe Franse – laten we haar Lolita noemen – een consultancy doe voor een Franse NGO. Die organisatie wil in de Disaster Risk Reduction (DRR) beginnen – de sector waar ik voorheen ook in werkte. Daarvoor willen ze een analyse van de DRR sector in Myanmar, en specifiek in twee regio’s van Myanmar.

De eerste daarvan is Sittwe in Rakhine state. Rakhine ligt aan zee en recht in het pad van menig cycloon. Maar ze zijn ook niet vies van een aardbevingkje. Het grenst aan Bangladesh. Je weet wel, dat land waar iedereen de hele tijd doodgaat aan natuurrampen. DRR komt aardig overeen met de evacuaties die nu in India  gaande zijn vanwege de cycloon die daar gisteren aan land kwam. In India, en zeker ook in Bangladesh, zijn er evacuatieplannen en weten mensen waar ze heen moeten om een veilig onderkomen te zoeken als er een cycloon aankomt. In Myanmar zijn daar nauwelijks formele structuren voor, waardoor een cycloon die in Bangladesh aan land komt slechts 3 doden veroorzaakt en in Myanmar 300.

En laten we daarbij vooral niet vergeten dat Bangladesh het meest dichtbevolkte land ter wereld is.

Rakhine is ook de staat waar veel geweld is geweest tussen Boeddhisten (Rakhine nationaliteit) en Moslims (Rohingya nationaliteit, historisch gelinkt aan Bangladesh, al worden ze daar ook als honden beschouwd. Letterlijk). Voor de leesbaarheid zal ik het hier over Boeddhisten en Moslims hebben, al is het in werkelijkheid niet zo zwart-wit en is dat niet helemaal politiek correct.

Ruraal Myanmar

Ruraal Myanmar

Sinds 2012 zijn er een aantal zware geweldsuitbarstingen geweest tussen deze twee groepen, waarbij hele moslimdorpen uitgemoord en afgebrand zijn. Moslims zitten daarom voornamelijk in vluchtelingenkampen en zijn vrijwel volledig verbannen uit Sittwe Stad. Officieel zijn ze overigens IDPs, Internally Displaced Persons. En van Myanmar krijgen ze geen burgerschap/status – hoewel ze hier vaak al vele generaties wonen.

Bij aankomst bleek Sittwe een levendig stadje aan zee, badend in het groen van het zojuist afgelopen regenseizoen. Maar bij de security briefing die we op kantoor kregen werd ik meteen uit die droom geholpen. De Boeddhisten kijken ongelooflijk neer op de Moslims, en omdat alle UN en NGOs in de vluchtelingenkampen werken is het sentiment jegens de internationale organisaties en expats erg negatief. De internationale gemeenschap doet nauwelijks voor de Boedhisten omdat zij niet in de kampen zitten, hoewel Rakhine wel de een na armste staat van Myanmar is. NGOs worden daarom gezien als handlangers van de moslimgemeenschap. Dit alles wordt gevoed door hard line organisaties als de Young Monk Society en de Rakhine Nationalities Development Party (RNDP).

En dat was de eerste droom die sneuvelde. We waren onderweg een paar pick-up trucks tegengekomen met feestende jongeren erop. Ze hadden Shakira en Pitbull aan staan op hun gigantische speakers, dus mijn natuurlijke instinct schreeuwde om erachteraan te gaan en m’n heupen (die niet liegen) te shaken. Sittwe leek me dus een bijzonder fijne plek om een feesten je bouwen met de locals, maar het bleken helaas dronken RNDP’ers te zijn waar je als buitenlanders zo ver mogelijk uit de buurt moet blijven.

Ruraal Myanmar

Maar eigenlijk gaat alles in deze eerste dagen in Sittwe in tegen het bekende. Zo zit er aan het einde van mijn straat een check point van de politie. Daarachter begint de moslimwijk van de stad. Althans, de wijk met het laatste restje Moslims dat nog niet uit de stad verjaagt is. Rakhine mogen de wijk vrij in en uitlopen, maar de Rohingya Moslims, die er uiterlijk anders uitzien dan Rakhine, mogen de wijk niet uit. Dus terwijl ik doodleuk een zak chips koop bij het winkeltje op de hoek, zitten de mensen 3 meter verderop aan de andere kant van de slagboom opgesloten in een soort moslimghetto middenin de stad.

Nog een voorbeeld: de hard line monniken en nationalisten zijn een campagne begonnen om de NGOs de stad uit te krijgen. Wijk voor wijk gaan ze huiseigenaren onder druk zetten die NGOs of hun personeel huisvesten. Maar de situatie bleek nog veel erger toen er deze week ineens een excellijst opdook die opgesteld is door deze hardliners. Daarin staat ieder huis/kantoor dat gebruikt wordt door internationale organisaties en hun staf met exact hoeveel huur ze betalen, wanneer het contract gesloten is en afloopt, wie de huisbaas is, en waar de huisbaas woont. WAT DE FUCK.

En als je denkt: nou nou nou… zijn dat niet gewoon geruchten, want zo gaat dat in die landen (dat dacht ik namelijk ook): in de eerste wijk zijn er al een paar mensen hun huis uit geflikkerd, en de details van mijn organisatie op de excellijst klopten allemaal redelijk.

De tactiek is de hardliners niet onbekend overigens, want zo hebben ze ook wijk voor wijk alle Moslims de stad uitgekregen (al ging dat iets minder subtiel dan contracten opzeggen).

Ruraal Myanmar

Nog zoiets: we waren op bezoek bij iemand die voor UNHCR werkt, de VN organisatie die het gros van de onderkomens van de 90.000 IDPs in de kampen gebouwd heeft hier. Die zegt dat die onderkomens bij de eerste de beste cycloon allemaal de lucht in vliegen. En dat niet alleen, de golfplaten daken zijn vaak maar 1 mm dik, waardoor ze veranderen in vliegende projectielen die met gemak iemand onthoofden.

De man zegt dat ze de shelters makkelijk zouden kunnen verbeteren (dikkere golfplaten, wat extra spijkers, een paar zijbalken, beetje cement storten), maar dan heb je volgens internationale standaarden ineens semi-permanent shelters in plaats van emergency shelters, en dat weigeren donoren (zoals de EU) te ondersteunen. Dus dan denk je: wat vreselijk, die mensen gaan straks dood in een cycloon omdat donoren het niet toestaan om één extra spijker in het dak te slaan.

Het gaat je hoofd bijna te boven, maar er zit een reden achter die terminologie en stomme internationale voorschriften over de hoeveelheid spijkers die in het dak mogen. Als je semi-permanent bouwt, dan werk je actief mee aan de ontheemding van mensen. De overheid wil de Moslims niet terug de stad in, maar de internationale gemeenschap vindt dat mensen terug in hun oude gemeenschappen/wijken moeten terugkeren. Daarom bouw je tijdelijke noodhuizen; met het vooruitzicht dat mensen terugkeren.

Op het moment dat je semi-permanent gaat bouwen geef je toe dat de mensen hier een lange tijd gaan blijven, en geef je de overheid een reden om te zeggen: kijk deze mensen zijn al helemaal geaard hier, dus ze kunnen beter hier blijven. Want bij de internationale voorschriften van ‘semi-permanent’ komt ook kijken dat mensen wat geld moeten kunnen verdienen, een stukje land kunnen hebben om te verbouwen, wegen en scholen gebouwd worden, etcetera.

Een van de goedgeorganiseerde kampen

Een van de goedgeorganiseerde kampen

En dan nog iets: de organisatie waar ik voor werk heeft personeel van beide bevolkingsgroepen. Maar ook binnen het personeel is er wantrouwen jegens de andere groep, dus als het Boeddhistische personeel ziet dat de meeste projecten voor Rohingya Moslims zijn komen zij in opstand, en binnen de teams is dan ook veel argwaan. En daarbij kunnen de Moslims nooit naar kantoor komen omdat ze niet in de stad mogen komen. Het is sowieso heel erg moeilijk om personeel aan te trekken in Rakhine, maar stel je voor hoe je moet werken als je eigen personeel niet achter je projecten staat.

De situatie is zo ongelooflijk gevoelig, en er komen kanten bij kijken waarvan ik niet eens had gedroomd dat ze bestonden. Het voelt alsof ik in het midden van een hele diepe oceaan gesprongen ben. Alles is nieuw, maar het is vreselijk interessant en ik leer onwijs veel. Maar dat betekent ook dat het zwaar en vermoeiend is, en op momenten onbegrijpelijk. We hebben interviews met mensen die zoveel termen gebruiken die ik niet ken dat ik geen zinnig woord uit kan brengen. En aan het einde van de dag tolt mijn hoofd van alle info dat ik nauwelijks mijn eigen naam nog weet.

(ik begrijp nu wel waarom humanitaire werkers iedere avond dronken moeten worden. Leestip: emergency sex)

diepe_fotosWe interviewen allemaal mensen van de lokale overheid, maar er zijn zoveel ministeries en departementen en die zijn er dan ook nog eens op staat-, district- en townshipniveau, en ik heb geen idee wie wat doet (over het algemeen weten ze dat zelf overigens ook niet, dus dat scheelt). Ik voel me dan ook behoorlijk groen en onzeker tussen al die heavy weights die dit al jaren doen.

En iedereen die ik hier tegenkom heeft al in Haiti, Afghanistan en de Congo gezeten. Waar je in Yangon aan nieuwe mensen die je tegenkomt vraagt wat ze in Yangon doen, vraag je hier in welk afvoerputje van de wereld ze zaten voordat ze naar Myanmar kwamen. Ik durf nauwelijks te zeggen dat ik homofeesten organiseer in Yangon, want ik geloof niet dat je daarmee vreselijk veel respect afdwingt bij iemand die net 8 maanden in een zwaarbeveiligde tent in oost-congo heeft gewoond.

Als ik met dit soort werk in aanraking kom wordt er wel altijd iets getriggerd in mij. Dan realiseer ik me wat een luizenleven ik heb in de stad, terwijl het werk dat over leven en dood gaat ergens in een zwaar gebied in de periferie gebeurt. Daarbij moet ik overigens opmerken dat dat in de birmese context nog steeds een eitje is. Het is hier in Sittwe niet te vergelijken met de Centraal Afrikaanse Republiek – om maar een een bodemloze put van geweld en verkrachting te noemen.

Maar ik voel ook altijd een drang om te weten hoe het is om in een humanitaire crisis te werken. Om daadwerkelijk iets te betekenen voor mensen in diepe nood, om af te zien, en om iedere avond de shit die je hebt gezien weg te zuipen met collega’s waarmee je een ongezond nauwe relatie hebt aangezien je in je kantoor woont.

(hier wonen we in een guesthouse van de organisatie tegenover het kantoor. Het is een pand waar kamers in gemaakt zijn, maar de zijmuren van de kamers gaan niet tot het plafond. Daardoor schijnt het licht van je buurman je kamer in en hoor je alles wat er in de kamer naast je gebeurt. Je zit dus écht 24 uur per dag met je collega’s)

Dan nog een laatste voorval: op dag 1 hadden we een interview met een hoge Italiaanse vrouw van de VN. We zeiden dat we een assessment van evacuation shelters aan het doen waren, waarop zij ons onderbrak en schreeuwde:

WHAT? WHAT???
I AM VERY MAD.
I AM EXTREMELY PISSED OFF!
THIS IS EXACTLY WHAT WE ARE DOING RIGHT NOW.
WHY DIDN’T YOU TELL US ABOUT IT.
YOU PISSED ME OFF FUCKING BAD.

Ik maak geen grappen! Ik dacht dat ik gek werd. Of eigenlijk: ik voelde me ongeveer zo groot als een kriel aardappel en keek angstig naar Lolita met ogen die zeiden: please fix this.

Het blijkt dat deze Italiaanse berucht is in heel Sittwe (zo niet Myanmar) en dat iedereen deze behandeling krijgt – maar die waarschuwing had ik even niet gehad.

Overigens staat ze ook bekend om haar ongepast innige omhelzingen, en het vreemdste aan het hele voorval was nog wel dat ik aan het einde van de meest beangstigende meeting van mijn leven een langdurige knuffel van de heks kreeg.

Dit waren mijn eerste dagen in Sittwe. Inmiddels ben ik er een week, heb ik al een heel stel vluchtelingenkampen van binnen gezien, en voel ik me aardig op m’n gemak. Ik durf soms zelfs iets te zeggen in een meeting. Lolita is inmiddels terug in Yangon, dus ik moet het nu ook allemaal zelf doen en dat gaat me gelukkig aardig af.

Heb hier vreselijk veel inspiratie om te schrijven, dus er komt snel een nieuwe pnot over de situatie in de kampen.

 

ps. een aarsgewei (zie:vocht) is gewoon een woord hoor

pps. het blijk dat ik verdomd slecht kan poepen in een humanitaire context, en ik ben bang dat als het er straks eenmaal uit komt er ook meteen een half vluchtelingenkamp aan ten onder gaat.

D'n ontwikkelingswerker

D’n ontwikkelingswerker

ppps. Het vreemde met al deze humanitaire globetrotters is dus dat ze in ieder dictatoriaal gat in de wereld hebben gezeten, maar dat ze geen idee hebben wat Khao San Road of Ko Pha Ngan is. Of zelfs waar je biertjes kan drinken in Yangon.

pppps. Nadat ik krap 2 uur hier in Sittwe ben sta ik op straat met Lolita en komt er een ongelooflijke homo op ons afgelopen. Hij spreekt me aan en zegt: “hello my name is Aung, I live in that street at number 14” en terwijl hij dat zegt flasht hij mij de voorkant van een rapport dat hij in z’n hand heeft waarop een grote regenboog staat, waarna hij verder loopt.

ppppps. Vrijdagavond in Sittwe betekent dat je zó enthousiast ‘I will survive’ op de karaokemachine in het UNHCR guesthouse aan het zingen bent dat je de avondklok vergeet en om 10 over 10 gebukt door achterstraatjes naar huis moet rennen.

(ja er is serieus een avondklok! Ik dacht dat ik… ach… laat ook maar.)

5 comments

  1. Kim Reply 14 / 10 / 2013 at 03:55

    Wow, wat bizar om te lezen allemaal! Maar gelukkig doe je ook nog gewoon karaoke en zijn er poepproblemen waar je over schrijft. ;-) (dan weet ik dat het goed gaat met je!)

  2. Keimpe Reply 14 / 10 / 2013 at 14:58

    10.000 punten voor de hips don’t lie-verwijzing. Al was ‘ie een tikkie makkeijk.

  3. Maj Reply 14 / 10 / 2013 at 17:08

    Dat was met stip de heaviest PNOT die ik ooit van jouw hand heb mogen aanschouwen. Maar wel ongelooflijk interessant zeg! Daar wist ik echt helemaal niks vanaf… Goes to show hoeveel ellende er overal in de wereld gaande is waar wij als verwende westerlingen geen bal van weten. Ben heel benieuwd naar de volgende verhalen!

    En wat Kim en Keimpe zeggen; gelukkig zijn er nog wat songteksten en poepverhalen om het thuisland gerust te stellen.

  4. marloesvdbMarloes Reply 14 / 10 / 2013 at 20:25

    Agree

  5. Amna Reply 14 / 10 / 2013 at 23:31

    Indrukwekkend. Hebben sommige van die UNHCR/UN mensen ook in Bosnie gezeten? Zo ja dan moet je dit zinnetje tegen ze uitspreken: smrdis malo, spreek uit: smrdiesch maaloo. Succes met alles!

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Go top